15 listopada w Koszołach odbyło się odsłonięcie nowego pomnika ustanowionego w miejscu pamięci męczeńskiej śmierci sześciu członków rodziny Remeszów, którzy podczas II wojny światowej zginęli z rąk hitlerowców.

W spotkaniu w miejscu pamięci wzięli udział wójt Gminy Łomazy Jerzy Czyżewski, prezes Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Tłoka” z Koszoł Cezary Nowogrodzki oraz społeczność Zespołu Placówek Oświatowych w Łomazach wraz z dyrektor Bogumiłą Wińską. Wspólnie oddano hołd zmarłym członkom rodziny Remeszów, złożono kwiaty i zapalono znicze pamięci. Wspominano tych, którzy 28 lipca 1942 r. zostali zamordowani przez hitlerowców tylko za to, że sami nieśli wcześniej pomoc potrzebującym. – Tego dnia w czasie II wojny światowej zginęła w tym miejscu sześcioosobowa rodzina Remeszów. Za pomoc partyzantom groziła wówczas kara śmierci i właśnie za tę pomoc przypłacono tu najwyższą cenę – wspomina wójt Jerzy Czyżewski. Jak wyjaśnia, w okresie PRL w miejscu tym stał kamień z tablicą upamiętniającą wydarzenie, natomiast dzięki działaniom Stowarzyszenia „Tłoka” w ciągu ostatnich dwóch lat udało się wykonać i postawić nową tablicę oraz krzyż, a także specjalną pamiątkową tablicę z wierszem Feliksa Czubli, będącym zapisem tragicznej śmierci Remeszów. – Dziś spotkaliśmy się tutaj, by to wydarzenie upamiętnić, złożyć kwiaty i zapalić znicze. W Gminie Łomazy podobnych miejsc pamięci jest wiele, bo wojna silnie doświadczyła Południowe Podlasie, gdzie ludzie charakteryzują się gościnnością i otwartością. Często udzielana była pomoc partyzantom i uciekinierom, jeńcom radzieckim i Żydom. Rok 1942 był wyjątkowo tragiczny, w różnych miejscowościach ginęły całe rodziny, palono domy i zabudowania.

Nowy pomnik upamiętniający męczeńską śmierć rodziny Remeszów powstał w ramach projektu „W Koszołach pamięć o rodzinie Remeszów trwa” – „Czuwamy! Pamiętamy!” – edycja 4/2021, realizowanego od czerwca do października 2021 r., którego celem była rewitalizacja miejscowego miejsca pamięci. Zadanie zostało dofinansowane kwotą 7 000 zł. Projekt realizowany przez Stowarzyszenie „Tłoka” oraz Fundację Orlen.

Rewitalizację miejsca pamięci w Koszołach

Miejsce pamięci, położone tuż na obrzeżu wsi Koszoły, to wciąż żywy zapis śmierci Jana Remesza lat 66, Jakuba Remesza lat 43, Elżbiety Remesz lat 40, Stanisława Remesza lat 13, Józefa Remesza lat 7 i Józefa Pradiuszyka lat 45. Wyciągnięci nocą z zacisza własnego domu i brutalnie zamordowani strzałem w tył głowy (Jan spłonął żywcem w podpalonej oborze) ponieśli z rąk hitlerowców śmierć jako pierwsze ofiary na tym terenie. Dla przykładu, bo taką taktykę przyjęli okupanci, by zniechęcić innych mieszkańców do udzielania jakiejkolwiek pomocy potrzebującym. Zabudowania na terenie gospodarstwa zostały doszczętnie spalone, co dodatkowo potęgowało grozę.

Ciała członków rodziny pochowano we wspólnej mogile, by później, po wojnie, przenieść je na cmentarz parafialny w Huszczy. Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku działająca ówcześnie Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce potwierdziła fakt zbrodni dokonanej w Koszołach, a w 1970 r. z betonu i lastryka wykonano upamiętnienie, którego zły stan techniczny zainspirował przedstawicieli Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Tłoka” do działań mających na celu rewitalizację pomnika. Przed dwoma laty postawiono wysoki krzyż oraz tablicę informacyjną z wierszem poety Feliksa Czubli (1913-1996) – ułana, żołnierza września 1939 roku, świadka historii. W wierszu “Rodzina Remeszów” wiernie opisał okoliczności zbrodni niemieckiej. W miejsce starego pomnika stanął duży, wielotonowy głaz narzutowy z granitową tablicą epitafijną. 

Miejscem upamiętniającym wydarzenia z 1942 r. od dwóch lat opiekują się uczniowie szkoły podstawowej w Łomazach, którzy również tego dnia wzięli udział w uroczystości. Młodzi ludzie z czcią i godnością oddali hołd zmarłym, odczytali także słowa wiersza Feliksa Czubli zawarte na pamiątkowej tablicy. Dla nich to jedna z najważniejszych lekcji historii, dla starszych natomiast – nadzieja na dalsze pielęgnowanie pamięci o minionych wydarzeniach.


Tekst oraz zdjęcia – portal Radiobiper: https://www.radiobiper.info/2021/11/16/koszoly-odsloniecie-pomnika-upamietniajacego-miejsce-meczenstwa-rodziny-remeszow-film-galeria/